Etykieta hymnu państwowego

Hymn państwowy jest czymś więcej niż tylko melodią i słowami. Jest symbolem państwa, zapisem historii. Hymn jest pieśnią, która jednoczy naród w podniosłych chwilach. W Polsce, kraju o bogatej i często burzliwej historii, pieśni patriotyczne zawsze odgrywały fundamentalną rolę.

Rozumienie i przestrzeganie etykiety związanej z hymnem jest naszym wyrazem szacunku zarówno dla ojczyzny, jak i dla współobywateli.

Hymny państwowe w innych państwach – ciekawostki

Są państwa, które mają bardzo krótkie teksty jak np. hymn Japonii mający pięć wersów. Mamy też najdłuższy hymn państwowy na świecie, którym jest poemat Dionisiosa Solomosa mający 158 zwrotek. Poemat stał się hymnem Grecji w 1864. Co ciekawe są też kraje, które oficjalnie mają dwie trzy a nawet cztery wersje językowe swoich hymnów państwowych. Choćby hymn Sri Lanki wykonywany jest po sengalesku i tamilsku, hymn państwowy Królestwa Belgii ma trzy wersje językowe: francuską, niderlandzką i niemiecką, podobnie Kanada (wersja angielska, francuska i innuicka). Natomiast obywatele Republiki Południowej Afryki mogą wykonywać swój hymn aż w pięciu językach: angielskim, afrikaans, sesotho, xhosa oraz zulu.

 Zmienne hymny Rzeczypospolitej

Nasza historia obfituje w pieśni, które w różnych okresach pełniły funkcję hymnu bądź były do niego bardzo zbliżone rangą:

• Bogurodzica:najstarsza polska pieśń religijna i patriotyczna, przez wieki uznawana za pieśń rycerską i de facto pierwszy hymn państwa Piastów i Jagiellonów. Śpiewano ją przed bitwami, w tym pod Grunwaldem.

• Gaude Mater Polonia: łaciński hymn z XIII wieku ze słowami Wincentego z Kielczy, często wykonywany w czasie uroczystości kościelnych i państwowych w średniowieczu, podkreślający związki Polski z tradycją chrześcijańską.
• Boże, coś Polskę: pieśń, którą w 1816 roku napisał Alojzy Feliński. Rok później początkową frazę „Naszego Króla zachowaj nam Panie!” (oraz dwie inne zwrotki) Antoni Górecki zmienił na „Naszą Ojczyznę wolną racz nam zwrócić Panie!”. Pieśń stała się potężnym hymnem narodu walczącego o niepodległość.
• Hymn do miłości Ojczyzny: pieśń autorstwa Ignacego Krasickiego, który pełnił rolę polskiego hymnu narodowego w okresie rozbiorów. Była też na samym początku powstania ruchu harcerskiego na ziemiach polskich traktowana jako hymn harcerski.
• My, Pierwsza Brygada: pieśń Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego z okresu I Wojny Światowej. W okresie międzywojennym była bardzo popularna w środowiskach piłsudczykowskich. Również pretendowała do roli hymnu państwowego, ostatecznie stając się pieśnią reprezentacyjną Wojska Polskiego.
• Rota: utwór Marii Konopnickiej do melodii napisanej przez Feliksa Nowowiejskiego, będąca odpowiedzią na germanizację. Nigdy nie była oficjalnym hymnem, ale w czasie zaborów i dwudziestolecia międzywojennego miała ogromne znaczenie patriotyczne. Do 1918 roku Rota była hymnem Związku Harcerstwa Polskiego.
• Mazurek Dąbrowskiego: pieśń Legionów Polskich we Włoszech, napisana przez Józefa Wybickiego w 1797 roku do znanego wówczas mazura. To właśnie „Mazurek Dąbrowskiego” został oficjalnie uznany za hymn państwowy Rzeczypospolitej Polskiej w 1927 roku i pozostaje nim do dziś. [2]

Hymn państwowy Rzeczypospolitej w świetle prawa

Mamy ustawę o godle, barwach i hymnie Rzeczpospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych. [1]

W artykule 12.1 czytamy, że hymnem państwowym Rzeczypospolitej Polskiej jest „Mazurek Dąbrowskiego”, zawierający cztery zwrotki.

Artykuł 14 dotyczy zachowania się podczas wykonywania hymnu państwowego. W artykule 14.1 czytamy: „Podczas wykonywania lub odtwarzania hymnu państwowego obowiązuje zachowanie powagi i spokoju. Osoby obecne podczas publicznego wykonywania lub odtwarzania hymnu stoją w postawie wyrażającej szacunek, a ponadto mężczyźni w ubraniach cywilnych – zdejmują nakrycia głowy, zaś osoby w umundurowaniu obejmującym nakrycie głowy, niebędące w zorganizowanej grupie – oddają honory przez salutowanie. Poczty sztandarowe podczas wykonywania lub odtwarzania hymnu oddają honory przez pochylenie sztandaru.

Służby mundurowe

A jak to jest w służbach mundurowych? Znajdziemy to w art. 14.2 „Przepisy wydane na podstawie ustawy określają zachowanie się osób w umundurowaniu, występujących w zorganizowanej grupie.” Jak to możemy rozumieć? Jednostki zwarte wchodzące w skład kompanii honorowych podczas uroczystości śpiewają hymn. Pojedynczy żołnierze salutują i śpiewają hymn. Natomiast nie śpiewają między innymi: dowódcy kompanii honorowych, poczty sztandarowe i poczty flagowe, żołnierze pełniący służbę honorową/wartowniczą, członkowie orkiestr wojskowych i obsługi technicznej.

Jak się zachować przy hymnie?

Etykieta związana z hymnem narodowym jest precyzyjna i ma na celu wyrażenie szacunku. Niezależnie od tego, czy hymn jest odtwarzany z nagrania, czy wykonywany na żywo, zasady są jasne:

1. Śpiewanie: Jeśli znamy słowa to śpiewajmy głośno i wyraźnie. A znajomość słów jest naszym obowiązkiem patriotycznym.
2. Pozycja: Należy przyjąć postawę „na baczność”. Oznacza to wyprostowane plecy, złączone nogi i ręce opuszczone wzdłuż tułowia lub (w przypadku wojskowych) przyłożone do szwów spodni.Wojskowi oddają honory przez salutowanie.
3. Nakrycie głowy: Mężczyźni mają obowiązek zdjąć wszelkie nakrycia głowy (czapki, kapelusze). Kobiety mogą pozostać w nakryciach głowy, o ile są one uznawane za element stroju (np. kapelusz).
4. Zachowanie: Podczas słuchania hymnu jeśli nie śpiewamy to zachowujemy ciszę, powagę i skupienie. Niedopuszczalne są rozmowy, żarty, jedzenie, żucie gumy czy trzymanie rąk w kieszeniach.
5. Skupienie: Skupiamy się na słowach i melodii hymnu, a jeśli jest obecna flaga, skierujemy na nią wzrok.

Rozszerzymy jeszcze punkt trzeci o nakryciu głowy

W sytuacji, gdy nakryciem głowy kobiety jest zwykła czapka wełniana czy beret będące nieformalnym i neutralnym płciowo nakryciem głowy, to należy takie nakrycie zdjąć. Oczywiście osoby, które noszą mundury, i których częścią jest nakrycie głowy, pozostają w nim i podczas hymnu oddają honory przez salutowanie (służby mundurowe, leśnicy w mundurach czy harcerze). Również, jeśli nakrycie głowy jest elementem tradycyjnego stroju ludowego (regionalnego) czy też jest elementem historycznego stroju rekonstrukcyjnego również mogą pozostać w nakryciu głowy.  Ta zasada dotyczy też osób noszących nakrycie wynikające z obowiązku wynikającego z wyznania, np. jarmułki, turbany, hidżaby.

Śpiewać czy słuchać?

To pytanie często pojawia się w dyskusjach. Odpowiedź jest prosta: zdecydowanie śpiewać.

Śpiewanie hymnu narodowego jest najwyższą forma aktywnego wyrażania patriotyzmu i solidarności z narodem. Słowa „Mazurka Dąbrowskiego” jest naszą wspólną historią i zobowiązaniem.

Oczywiście, słuchanie hymnu z należytą powagą i w postawie „na baczność” jest zachowaniem poprawnym i szanującym zasady etykiety. Jednakże, jeśli znamy słowa (a każdy Polak znać powinien!) i okoliczności na to pozwalają (np. mecz sportowy, uroczystość państwowa), to włączamy się do wspólnego śpiewu, Jest najbardziej pożądaną postawą patriotyczną.

Uwaga o błędach w śpiewaniu hymnu

Niekiedy możemy od śpiewających obok nas słowa …póki my żyjemy… W rękopisie Wybickiego jak też w ustawowo zatwierdzonym tekście hymnu jest forma …kiedy my żyjemy… i tylko ona jest obowiązująca. Nie możemy też zmieniać ani treści, ani melodii hymnu państwowego. Może to być uznane za naruszenie przepisów o hymnie RP. Będzie to traktowane jako wykroczenie, za co grozi kara aresztu bądź grzywny (Art. 49 § 2 Kodeksu wykroczeń)

Podsumowanie

 Hymn państwowy jest naszym dziedzictwem narodowym, a czas jego śpiewania jest chwilą, w której zapominamy o podziałach i stajemy się jednym narodem. Przestrzeganie etykiety to mały gest, który jednak wiele mówi o naszym stosunku do Ojczyzny i jej symboli. Pamiętajmy o tym, stając do „Mazurka Dąbrowskiego”.

Przypisy

[1] https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20250000299/T/D20250299L.pdf

[2] https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/edition/88793